13 november 2007

Je hoort steeds vaker verhalen over wonen op vervuilde grond en hoe bedenkelijk dat is voor de gezondheid. Je wordt er ziek en misselijk van. Hier in de Zaanstreek zijn er talloze plekken waar op vervuilde grond gewoond wordt. Erg vrolijk wordt ik daar niet van. Al helemaal niet als je hoort wat het kost om die troep op te ruimen. Dat kan eenvoudig in de miljoenen lopen. Kijk maar naar het Zaaneiland. Dat kostte indertijd zo'n 25 miljoen gulden, zeg maar 11 miljoen euro. Het had eigenlijk maar 500.000 gulden mogen kosten voor het weer schoon was. Nou ja, 'schoon' kan ik beter zeggen, inderdaad tussen aanhalingstekens.

Volgens mij kan beter rond de hele Zaanstreek een stalen damwand geslagen worden, dan weet je in elk geval zeker dat dat giftige rommeltje echt géén kan meer opkan, maar opruimen is natuurlijk vele malen beter.

Als je tegenwoordig een nieuw huis of gebouw wil laten neerzetten ben je verplicht een schonegrondverklaring te hebben. Anders mag je niet bouwen. Dat kost een lieve duit mensen, want je moet er een gespecialiseerd bedrijf voor in de arm nemen. Voor een woning ben je gauw zo'n 3500 euro kwijt. Nou daar kan ik aardig wat leukere dingen voor doen.

Eerlijk gezegd vraag ik me af wat het voor zin heeft. Ik heb er zo mijn twijfels over! Al is het alleen maar omdat je als particuliere huizenbouwer er vaak helemaal niets aan kunt doen dat die grond verontreinigd is. De gemeente heeft gewoon verzuimd het schoon te maken. Het spijt me dit te moeten zeggen, maar die nalatigheid geldt ook voor de verschillende gemeentebesturen die Zaanstad heeft gekend.

Als je een beetje bent geïnteresseerd in de plaats waar je woont kom je op het internet nog puur wat verontrustende zaken tegen. Zo ontdekte ik een kaart uit 1882 (Ontwerp tot Verbinding van de Voorzaan: zie hieronder een overzichtskaart en een detailkaartje). Op de kaart is een groot deel van Zaandam uit die tijd te zien, van de Voorzaan tot aan de Burcht. Een erg interessant kaartje! Vooral als je daarop ziet waar vroeger de opslagdepots voor baggerspecie waren gesitueerd. De kaart is werkelijk heel gedetailleerd. Wat blijkt: een deel van 'Het Hop', zoals het Vissershop toen werd genoemd, vanaf de Lindelaan naar de Zaan toe, was zo'n opslagdepot voor baggerspecie.
Maar ook de Muziekbuurt, de Havenbuurt en de Burcht in Zaandam waren opslagdepots.

Leuk of niet, zo dacht men toen helemaal niet. Die bagger moest ergens heen en dus werden er depots gemaakt. Bij de gemeente is dit allemaal ook bekend, want nog niet zolang geleden is er een zogenaamd bodembeheersplan opgesteld, waarin de gemeente in bodemzones is opgedeeld. Om precies te zijn in boven en in ondergrond bodemzones. De gebieden die ik hier noem vallen binnen bovengrond-zone B2 en ondergrond-zone O2. Alleen in kaart is gebracht de gehaltes Koper, Kwik, Lood, Zink en PAK (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen). Die blijken allemaal zeer ruim boven de landelijke gemiddelde streefwaarden voor bodemgebruik te liggen. Dat laatste betekent dat de grond niet zondermeer hergebruikt mag worden als hij wordt verwijderd. Zo is, om een idee te geven, de streefwaarde voor PAK 1 mg/kg grond, terwijl uit de cijfers van Royal Haskoning blijkt dat in de B2-zones (bovengronds dus) de gevonden PAK-waarden gemiddeld op 9 mg/kg liggen. Ondergronds ligt de waarde voor PAK zelfs op 28 mg/kg. De waarden voor de andere stoffen liggen veel hoger en ook veel hoger dan de landelijke streefwaarden. Lees het maar na in de bijlagen van het bodembeheersplan van de gemeente Zaanstad. (update augustus 2009: het stuk is niet meer op te vragen op de website van de gemeente Zaanstad, red.)

Wel bouwen op verontreinigde grond
Nog niet zo lang geleden zijn op het Vissershop nieuwe woningen neergezet ter vervanging van het oude Hop. Het verbaast me dat de grond niet is gesaneerd. Ook heb ik niet gezien dat ze op de Notenlaan in Zaandam een meter dikke laag bagger hebben afgegraven.
Was de troep dan verdwenen dat dergelijke maatregelen niet meer nodig waren? Als je de heren moet geloven kan dit eenvoudig niet zo maar verdwijnen. We moeten er dus van uitgaan dat het er nog allemaal ligt. Waarschijnlijk vond men een sanering grote geldverspilling. Of misschien is het wel de grootste onzin om vervuilde grond weg te halen, want wellicht ruimt de natuur het allemaal wel op voor ons. Erg snel zal dat dan wel niet gaan. We moeten even geduld hebben! Intussen hebben de hoge Zaanse heren besloten om mensen op die grond te laten wonen. Het is dat ik bretels heb anders zou mijn broek er van afzakken.

Ik kan u vertellen dat ik een jaar of twaalf was toen er waar ik woonde allemaal dingen werden gedempt. Er werden grondstoffen gedumpt met de mooiste kleuren van de wereld en van die vaten met die dikke banden er omheen. Het was in de maand november. Mannen vroegen ons of ze bij ons thuis in de schuur hun broodje mochten op eten, want een keet hadden ze niet. Zij maakten indertijd de grond vlak. Mijn ouders vonden dat géén probleem. Het was zulk guur weer. Daardoor kon je ook mooi zien waar ze hadden gelopen. Maar weet u, 's avonds leek het welhaast of er een lamp uit de grond scheen. In werkelijkheid waren het de achtergebleven voetstappen van de werkmannen in de prut die licht gaven.
Nu weet ik dat het Cadmium was dat het verschijnsel veroorzaakte. Toen was ik er nog te jong voor om te begrijpen wat daar voor troep werd gedumpt. We hebben er wel gewoon in gespeeld, mogelijk hebben we ziektes opgelopen die zich nog moeten openbaren.
En die troep, die ligt daar nog steeds. Tenminste dat denk ik. Of zal daar ook de natuur na zo'n 50 jaar zijn werk gedaan te hebben?